Share

Kerkzegel Protestantse Gemeente Schagen

Adriaan Rodenburg

Uit het voorschrift van de particuliere synode van Zeeland in 1591 te Middelburg gehouden:

"Degenen die uyt een gemeente vertrecken zal een attestatie ofte getuygenis haers wandels bij advijse des kerckenraets medegeven worden onder den segel van den kercken, ofte daer geen segel en is van tween onderteeckent" (art.76)8

Hervormde (Nederduits Gereformeerde) gemeenten en ook een aantal gereformeerde kerken hadden van oudsher een kerkzegel. Veelal een afbeelding met een bijbeltekst, dan de vaste tekst: “Sigilum Ecclesiae” gevolgd door de verlatiniseerde naam van de kerkelijke gemeente.Het oudste nog bekende Nederlandse kerkzegel dateert van 1572.Op de nationale synode van Den Haag van 1586, stelt artikel 75 (van de genomen besluiten) dat lidmaten die uit de gemeente vertrekken een verklaring zal worden meegegeven "onder het zegel van de gemeente".Het kerkzegel – Sigillum Ecclesiae – heeft dus oude papieren.

Zowel de hervormde gemeente als de gereformeerde kerk van Delft (waar wij tot 1993 woonden) kenden dezelfde afbeelding en bijbeltekst uit Mattheüs 13. ‘Delft na(ar) dien verborgen schat.’

  1. 44 Wederom is het Koninkrijk der hemelen gelijk aan een schat, in den akker verborgen, welken een mens gevonden hebbende, verborg dien, en van blijdschap over denzelven, gaat hij heen, en verkoopt al wat hij heeft, en koopt dienzelven akker.

 Er werd dus duidelijk ook creatief geparafraseerd.

 Voor meer en soms mooie maar soms ook merkwaardige kerkzegels verwijs ik graag naar internet. Een uurtje googelen brengt veel moois in beeld.

 Het kerkzegel van Schagen

Al in 2007 – het jaar waarin wij gingen ‘kerken’ in de Grote Kerk op de Markt – was ik benieuwd naar het kerkzegel van Schagen. Navraag bij toenmalige kerkenraadsleden en mijn eerste zoektocht op internet leverden niets op. Ja, er zou een stempel bestaan van de hervormde kerkvoogdij. Ergens op zolder boven de Hans Leijdekkerszaal. Maar dat was niet wat ik zocht.

Onze protestantse gemeente van de Grote Kerk in Schagen heeft weinig archief. Bij de kerkbrand van 1895 en de ontploffing van de munitietrein op het station van Schagen in september 1944 is veel verloren gegaan. Mogelijk ook het kerkzegel.

Maar er is sinds kort een website Delpher.nl waar heel veel te vinden is in kranten, boeken en tijdschriften. Miljoenen teksten uit de periode van de 15e tot de 21e eeuw. Met de woorden ‘kerkzegel’ en ‘Schagen’ vond ik als eerste een vermelding van een attestatie uit 1818. Geen afbeelding maar wel een omschrijving. In ‘Westfriesland’s oud en nieuw’ uit 1941 lezen we: "Ik ben een roose van Saron". Saron is een kuststreek in Palestina/Israel.

 De roos van Saron komen we tegen in Hooglied 2 vers 1. In de Statenvertaling: “1 Ik ben een Roos van Saron, een Lelie der dalen.”

 Merkwaardig. Een roos of een lelietje van dalen? Op internet ontdek je ook de nodige verwarring over de roos. Overigens ook in Jesaja 35 vers 1 is sprake van een roos. “1 De woestijn en de dorre plaatsen zullen hierover vrolijk zijn, en de wildernis zal zich verheugen, en zal bloeien als een roos.”

 Verder zoeken leverde nog een vermelding op van het kerkzegel van de Grote Kerk in Schagen en wel in onderstaand boekje uit 1845.

  Hierin worden alle Nederlandse Hervormde gemeenten kort beschreven. En ook daar komen we de Roos van Saron weer tegen.

kerkzegel1

 Nu is die Roos van Saron uit het Hooglied nog wel een kwestie. Zo heeft de NBV “lelie van de Saron”, de Herziene Statenvertaling, de Statenvertaling     en de Naardense Vertaling “roos van Saron”, terwijl de NBG 1951, de Groot Nieuws Bijbel 1996 en ‘Het Boek’ “narcis van Saron” hebben en de   Willibrordvertaling 1995 “krokus van de Saronvlakte”.

Maar welk bloem is de Roos van Saron? Volgens sommigen zou het gaan om een Lelie, anderen menen een Tulp, een Gladiool, een Herfsttijloos of een Zandnarcis.

 Intussen heb ik verder gezocht. Met resultaat! Het boekje ‘De roos en de lelie’ uit 1869 vermeldt: “Ik ben eene roos van Saron. Ik noem hier alleen de kerkzegels der Protestantse gemeenten van Keulen, Frankfort, Gulik, Schagen en Meurs.” In goed gezelschap. Maar er is meer. In 1996 verschijnt er een boek “ALS EEN LELIE ONDER DE DOORNEN Beschrijving van de kerkzegels van de Nederlandse Hervormde Kerk.” Van T.L. Korporaal, destijds bureau-secretaris bij de kerkprovincie Noord-Brabant en Limburg van de Gereformeerde Kerken en de Nederlandse Hervormde Kerk. Daarin wordt niet alleen melding gemaakt van het Schager kerkzegel, er staat een afbeelding bij, aangetroffen op een attestatie uit 1759.

kerkzegel2

 De roos toont inderdaad gelijkenis met sommige afbeeldingen van de Schager Tudorroos in het stadswapen.

 Het historische kerkzegel van de Nederduits Gereformeerde (later Hervormde) kerk van Schagen was gevonden! Alleen miste het randschrift. Daarvoor ben ik te rade gegaan bij de kerkzegels door de eeuwen heen, sinds 1572. Een minderheid vermeldt het Nederlandse ‘kerkzegel’. Bij de meeste zegels zien we ‘Sigillum Ecclesiae’. En dat aangevuld met de latinisering van de plaatsnaam. Ook dat is terug te vinden op internet: Schagensis. Met de klemtoon op de eerste lettergreep.

Om het zegel in de oude vorm terug te brengen kom je uiteraard terecht bij Willeke van Treuren. Uitgangspunt was het ovale zegel zoals in het boek van Korporaal. En dan ‘aangevuld’ met het randschrift ‘Sigillum Ecclesiae Schagensis’. En zo kwam het door Willeke prachtig gestileerde kerkzegel op de zondagse mededelingen van 1 augustus jl. terecht. Na wat geschuif met punten en sterren (dank, Willeke) hebben we nu een definitieve versie.

 

kerkzegel3 

Gebruik

Veel kerkelijke gemeenten hebben in de afgelopen jaren hun historische kerkzegel ‘van zolder’ gehaald. Ik vind dat mooi. Het verbindt ons met onze geschiedenis, wat Schagen betreft vanaf 1572. Die historie laat door het gebruik van de Tudorroos ook zien hoe ‘kerk en staat’ – tot 1798 – in Schagen met elkaar verbonden waren.

Kerkzegels zien we heden ten dage op briefpapier, websites, brochures etc. Nu hebben we ook een prachtig door Willeke vervaardigde afbeelding van onze Grote Kerk op de Markt. Die staat wekelijks op de Liturgie en Mededelingen.

Hoe dan ook, het zegel van de kerk van Schagen is terug. En dat dankzij internet en in het bijzonder www.delpher.nl .